Studiereis Frans in Frankrijk – Taalweekend
Succesverhaal: Frans in de praktijk bij Holland Casino om praktijkervaring op te doen! Tijdens een maatwerktraject ontwikkelden medewerkers van Holland
Spreekangst in een vreemde taal is een angstreactie. Het zegt weinig over hoe goed je de taal beheerst. Je kent de woorden, maar zodra iemand je aankijkt en antwoord verwacht, zijn ze weg. Wat helpt: weten wat er in je hoofd gebeurt, je gesprekken voorbereiden, oefenen in kleine stappen die steeds iets moeilijker worden, en een paar vaste zinnen paraat hebben voor als je toch blokkeert. In dit artikel lees je hoe je dat aanpakt, welke lesvorm erbij past en wanneer je beter naar de huisarts kunt.
Iedereen wordt weleens zenuwachtig voor een presentatie. Spreekangst in een vreemde taal is iets specifieks: de spanning komt op als je in een andere taal moet praten, ook als je in het Nederlands geen moeite hebt met praten. Onderzoek van de Universiteit Leiden omschrijft het als angst om een vreemde taal te spreken in een bepaalde situatie, zoals in de klas. Je herkent het aan:
In hetzelfde onderzoek staat het model van Horwitz en collega’s. Zij zien vreemde-taalangst als een geheel van zelfbeelden, overtuigingen, gevoelens en gedrag dat bij het leren van een taal hoort. Ze onderscheiden drie onderdelen:
| Onderdeel | Wat je merkt | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Angst voor communicatie | Spanning zodra je zelf iets moet zeggen of moet verstaan | Je durft in een Duitse vergadering geen vraag te stellen |
| Angst voor negatieve evaluatie | Bang voor wat de ander van je denkt | Je schaamt je voor je accent tegenover een Franse klant |
| Toetsangst | Spanning als je beoordeeld wordt | Je blokkeert tijdens een mondeling examen, zoals NT2 Spreken |
Dat je bevriest, betekent niet dat je de taal niet kunt. Het is iets anders: als je constant op jezelf let, heb je minder denkruimte over om woorden op te zoeken en zinnen te maken. Daarom lukt een gesprek met een vriend die je goed kent soms prima, terwijl je tegenover een onbekende geen woord uitbrengt.
Hoe beter je de oorzaak kent, hoe gerichter je eraan kunt werken. Een artikel in het vakblad Levende Talen Tijdschrift noemt een aantal vaste oorzaken van taalangst:
Waarschijnlijk herken je jezelf in een of twee punten. Elk punt vraagt om een andere aanpak. Bij te moeilijke taken helpt kleinere stapjes nemen. Bij perfectionisme helpt het om anders tegen fouten aan te kijken. En voel je je vooral beoordeeld, dan maakt een veilige oefenomgeving het grootste verschil.
Een gesprek in een vreemde taal hoeft je niet te overvallen. Met een goede voorbereiding begin je al met een voorsprong.
Weet waarom je het doet. De Radboud Universiteit raadt aan om voor ogen te houden waarom je een taal leert, bijvoorbeeld voor je werk of om op vakantie korte gesprekjes te kunnen voeren. Met een concreet doel (“ik wil in het Spaans een kamer kunnen boeken”) lijkt de lat minder hoog dan bij “ik wil vloeiend Spaans spreken”.
Zie fouten als onderdeel van het leren. Volgens dezelfde Radboud-tips leer je juist sneller door te praten en fouten te maken, en kan perfectionisme je daarbij in de weg zitten. Een fout is dan geen bewijs dat je faalt, maar gewoon een stap in het leerproces.
Bedenk vooraf waar het gesprek over gaat. Bij de meeste gesprekken kun je de onderwerpen voorspellen. Bij een kennismaking gaat het over je werk, je woonplaats en je gezin. Bij een klantgesprek over planning, prijs en levering. Schrijf per onderwerp drie of vier zinnen op die je wilt kunnen zeggen, en zeg ze hardop tot ze vanzelf komen. Moet je in het Engels bellen, gebruik dan ons stappenplan voor Engels telefoneren met vaste zinnen.
Leer zinnen in zijn geheel. “Could you say that again, please?” of “Je reviens vers vous demain” leer je als één blok. Dan hoef je tijdens het gesprek niets meer te bouwen.
Als je spreeksituaties uit de weg gaat, voelt dat even prettig, maar de angst blijft. Huisartsen zeggen dat ook bij sociale angst in het algemeen: Thuisarts adviseert om dingen te blijven doen die angst geven, omdat je zo leert omgaan met de angst. Bij een vreemde taal doe je dat het best met een ladder: begin met iets dat je aankunt, herhaal het tot het gewoon voelt en ga dan een stap hoger.
| Stap | Oefening | Waarom het werkt |
|---|---|---|
| 1 | Lees een korte tekst hardop voor, alleen | Je went aan je eigen stem in de andere taal |
| 2 | Neem jezelf op met audio terwijl je een tekst voorleest | Je hoort wat al goed gaat |
| 3 | Vertel in één minuut over je dag en neem dat op video op | Je oefent vrij praten, zonder publiek |
| 4 | Bekijk de video en neem dezelfde minuut opnieuw op | Je merkt dat het al de tweede keer beter gaat |
| 5 | Spreek een voicebericht in voor een bekende | Er luistert iemand, maar niet live |
| 6 | Voer een gesprek van vijf minuten met een docent of taalmaatje | Live, maar in een veilige omgeving |
| 7 | Stel één vraag in een winkel of restaurant | Kort en voorspelbaar |
| 8 | Bel een klant of hotel met een voorbereid script | Geen beeld, wel echte druk |
| 9 | Doe in een vergadering één bijdrage | Je praat terwijl er collega’s luisteren |
| 10 | Geef een korte presentatie of leid een overleg | Je voert zelf het woord |
De opnames bij stap 3 en 4 zijn meer waard dan je zou denken. Op video zie je dat de pauzes die voor jou eindeloos leken, nauwelijks opvallen. Die kloof tussen hoe het voelt en hoe het overkomt, verkleint de angst snel. Heb je geen moedertaalspreker in de buurt? In ons artikel over spreken oefenen zonder native speaker lees je hoe je toch elke dag kunt praten. Bereid je je voor op het staatsexamen? Dan kun je met onze examentraining NT2 B1 Spreken oefenen met opnames.
Een paar spelregels voor de ladder: oefen kort en vaak, bijvoorbeeld tien minuten per dag in plaats van één keer per week een uur. Ga pas een stap hoger als de huidige stap twee of drie keer goed ging. En gaat een stap mis, ga dan een stap terug in plaats van te stoppen.
Ook met een goede voorbereiding valt er weleens een stilte. Dat is normaal. Het verschil zit erin of je dan een plan hebt. Deze vijf technieken gebruiken ervaren sprekers ook in hun tweede taal.
Leer per taal twee zinnen die je de tijd geven om na te denken. Bijvoorbeeld “Let me think for a second”, “Comment dire…” of “Wie sagt man das…”. De ander hoort dat je bezig bent en wacht. Jij hebt dan een paar seconden om het woord te vinden.
Kom je niet op “verlengsnoer”? Zeg dan “the cable that makes another cable longer”. Omschrijven werkt bijna altijd, en vaak noemt de ander het juiste woord meteen. Dat woord onthoud je daarna beter dan uit een woordenlijst.
“Sorry, could you repeat that?” of “Pouvez-vous parler un peu plus lentement ?” is geen falen. Iedereen die met anderstaligen praat, doet dit. Vertel gerust dat je de taal aan het leren bent: de meeste mensen gaan dan langzamer praten en worden geduldiger.
Lukt een lange zin niet, deel hem dan op in twee korte zinnen. “We moeten het project uitstellen omdat de leverancier te laat is” wordt “The supplier is late. So we need more time.” Je boodschap komt aan, en daar gaat het om.
Zodra je weer op je eigen fouten let, gaat het mis. Richt je aandacht op wat de ander zegt en wil. Stel een vervolgvraag. Daarmee krijg je even ruimte en neemt de ander het woord.
Of je in een les durft te praten, hangt sterk af van de sfeer in die les. In een praktijkgids van de Rijksuniversiteit Groningen schrijft Alies Post dat een veilige, steunende leeromgeving, met humor, oogcontact en vriendelijke gebaren, helpt om taalangst in de klas te verminderen. Docenten zetten soms ook rollenspellen in. In een lesvoorbeeld uit het vakblad The Language Teacher lieten docenten studenten met maskers spreekoefeningen doen. Achter een masker voelden ze zich minder beoordeeld en durfden ze meer te proberen. Het principe zie je in elk goed rollenspel terug: als je even iemand anders mag zijn, wordt een fout minder persoonlijk.
Welke vorm het best bij je past, hangt af van je angst:
Twijfel je? Op een rij gezet: groepstraining of individueel. Meer over waarom oefenen zo belangrijk is, lees je in de rol van praktijkoefeningen.
Bij Bogaers Taleninstituut geven professionele docenten les in 25 talen: klassikaal, online of blended, individueel of in een kleine groep. Een individuele training op maat kost vanaf € 110 per uur. Dan bouwen we de lessen rond de gesprekken die jij echt moet voeren: je klantgesprek, je sollicitatie of je mondeling examen.
Wil je in een groep oefenen? Een groepstraining met vier personen in een standaardtaal kost € 35 per persoon per uur. Met drie personen is dat € 45 per persoon per uur. Moet je snel klaar zijn voor een buitenlandse opdracht of een belangrijke presentatie, dan begint onze VIP-training (spoed en individueel) vanaf € 1.850. Alle tarieven en combinaties vind je op aanbiedingen en tarieven.
Op het werk zie je spreekangst niet altijd meteen. Het is de medewerker die bij een internationaal overleg zijn camera uitzet, de accountmanager die Duitse klanten naar een collega doorschuift of de nieuwe collega die wel Nederlands verstaat, maar het in de pauze niet durft te spreken. Een algemene taalcursus lost dat niet altijd op. Een training die uitgaat van de echte gesprekken op het werk helpt meestal meer: vergaderen, telefoneren, onderhandelen.
Met bedrijfstrainingen op maat stemmen we inhoud, niveau en lesvorm af op je team, met daarnaast cultuurtraining als je medewerkers met een bepaald land werken. Wil je dat goed organiseren, lees dan hoe je een taaltraining plant. Voor medewerkers die zich ook in hun eigen taal lastig uitspreken, is er de training assertief communiceren.
Wij zien bijna elke week cursisten die meer kunnen dan ze denken. Ze lezen Engelse rapporten, begrijpen Franse e-mails en volgen Duitse vergaderingen, maar zeggen zelf niets. Die drempel ligt zelden bij de woordenschat. Hij ligt bij het gevoel dat iedereen meeluistert en oordeelt.
Daarom beginnen we niet met grammatica, maar met de situatie waar je tegen opziet. Een docent die die angst herkent, kan precies doseren: eerst praten over iets wat je goed kent, dan een rollenspel van het echte gesprek en pas daarna de lastige vragen. Doordat onze trainingen op maat zijn, kan dat tempo per persoon verschillen, en dat is bij spreekangst juist nodig.
We zien ook dat cursisten het snelst groeien als oefenen in de les en toepassen in het echt dicht bij elkaar liggen. Daarom combineren we lessen met online oefeningen, praktijkopdrachten en waar het past met cultuuractiviteiten. Wie een taal in de context van een land en zijn gewoonten leert, gaat met minder spanning het gesprek in.
Praten in een vreemde taal leer je door het te doen, in een omgeving waar je fouten mag maken.
Bogaers
Bij de meeste mensen zakt de spreekangst als ze vaker oefenen in een veilige omgeving. Soms is de angst breder: je ziet niet alleen op tegen praten in een vreemde taal, maar ook tegen gesprekken, vergaderingen of feestjes in het Nederlands. Dan kan er sprake zijn van een sociale-angststoornis. Thuisarts beschrijft dat je dan erg bang bent voor wat anderen van je vinden.
Maak een afspraak met je huisarts als je door de angst dingen niet meer doet en daar behandeling voor wilt. Bijvoorbeeld als je een baan laat lopen omdat er Engels gesproken wordt, of als je een opleiding niet afmaakt vanwege het mondeling. Een psycholoog kan je dan cognitieve gedragstherapie geven. Daarbij oefen je met situaties die angst geven en leer je gedachten die je helpen. Volgens het LUMC is dat de vorm van psychotherapie waarvan de werkzaamheid bij sociale fobie het best is vastgesteld. Taalles en therapie sluiten elkaar niet uit: een veilige les is voor veel mensen juist een goede plek om te blijven oefenen.
Niet altijd. Ook mensen op een hoog niveau kunnen blokkeren, omdat de angst niet over je kennis gaat maar over het gevoel dat je beoordeeld wordt. Een hoger niveau helpt wel, vooral als je daarbij regelmatig echt praat. Daar werk je het best aan met een oefenladder.
Voor veel mensen is online les een prettige eerste stap. Je zit in je eigen omgeving en dat voelt minder spannend. Bouw daarna live gesprekken op, zodat je het ook in de praktijk durft. Bij blended learning combineer je beide.
Dat verschilt per persoon en hangt af van hoe vaak je oefent. Korte dagelijkse oefeningen werken beter dan af en toe een lange sessie. Heb je een vaste deadline, zoals een presentatie of examen, dan helpt een spoedtraining om in korte tijd veel te oefenen.
Dat mag, en vaak helpt het ook. Een korte zin als “I’m still learning, so bear with me” haalt de druk weg, en de meeste gesprekspartners gaan dan rustiger praten. Je hoeft je er niet voor te verontschuldigen.
Universiteit Leiden: ‘Je n’ose pas’ (scriptie over spreekangst bij Frans, 2011)
Levende Talen Tijdschrift: Communicatiedurf versus taalangst
Radboud Universiteit: Spreekangst in het buitenland? Zo kom je er overheen
Rijksuniversiteit Groningen: Grip krijgen op taalangst (Alies Post, 2017)
The Language Teacher: Using Masks to Unmask Shyness in Speaking a Foreign Language
Thuisarts: Ik heb een sociale-angststoornis
Thuisarts: Ik krijg een behandeling voor mijn sociale-angststoornis
LUMC: Sociale fobie
Succesverhaal: Frans in de praktijk bij Holland Casino om praktijkervaring op te doen! Tijdens een maatwerktraject ontwikkelden medewerkers van Holland
